Ka Whakarewaina He Kaupapa Hōu mā Te Mahi Auaha Āhuarangi Māori

Published:
2 April 2026

Some parts of this page are not currently available in te reo Māori

Event
He Kete Mātauranga
Te Ao Māori

I tīmatangia te Kaupapa Whanake Pakihi i ngā Kaiauaha Āhuarangi Māori ki te whakawhanaungatanga i te ata o te 26 o Māehe i Te Pūtahi Auaha o Te Puna i Te Kōpua.  I rāpoi tahi ngā pakihi Māori me ngā mātanga hautū akoranga tairanga ki te whakawhanaunga, ki te kōrerorero, me te whakatū i te tūāpapa o te kaupapa.  

Goup of Māori at a Hui

I te tīmatanga o tēnei kaupapa, i kōrero paki te kapa i Climate Connect Aotearoa ehara a Kaiauaha Āhuarangi Māori i te taitara mahi. I whakaarahia ake i konei te pātai: he aha tēnei mea te Kaiauaha Āhuarangi Māori?  

“Ko tā mātou he tautoko i ngā kaiauaha āhuarangi Māori e mahi ana i roto i ngā ahumahi me ngā rāngai mahi. E whakamahi ana pea ngā kaiauaha i te mātauranga Māori i ngā urupare huringa āhuarangi, i ngā rongoā e takea ana i te taiao, i te whakaheke tuku, i te āmiomiotanga, i te hangarau, i te hangarau parukore, i te ngao, i te taiao hanga, i te moana, i te whenua, i te awa, aha atu, aha atu.” Cornell Tukiri, Hautū Mahi Auahi Āhuarangi - Māori, hautū hoki o te Kaupapa Whanake Pakihi i ngā Kaiauaha Āhuarangi Māori. 

Ko te whai a te Kaupapa Whanake Pakihi i ngā Kaiauaha Āhuarangi Māori he tautoko i ngā kaiauaha āhuarangi Māori, ngā rakahinonga me ngā pakihi mā te whakapakari i te āheitanga i te rāngai mahi auaha āhuarangi, te whakapai ake i te āhei ki ngā pūrawa me te mātauranga ngaio, me te tūhono i ngā kaiuru ki tētahi whatunga whānui o ngā hononga rautaki me ngā huarahi. 

E hia kē ngā pakihi Māori i tohua ki te whai wāhi ki te kaupapa whai muri mai i tētahi tukanga ruarangi mō te whakatakoto tono (EOI). Nō te huhua noa o ngā rāngai me ngā ahumahi aua pakihi, mai i te tāpoi taiao ki te whakatupu ā-waitai, te tautoko i te whakataki tairaru, me ngā pōhatu whakamahara e whakamahi ana i ngā rawa māori pēnei i te anga, tē whakamahi ai i te raima. Ko te katoa he pakihi nā te Māori, e takea ana i ngā uara Māori, ā, ko ētahi he mārama te tohu atu he pakihi whakamātāmua mātauranga Māori.  

Nā te ata whakawhanaungatanga i taea ai e ngā kaiuru me ngā mātanga, te hunga e ārahi ana i ngā akoranga tairanga, te tūhono tahi. E ono ngā akoranga tairanga i te roanga o te hōtaka, e whakahaerengia ana ēnei i te akomanga, i runga ipurangi hoki. Ko ōna kaupapa ko te:  

  • Tohumoko 
  • Whakairo HInengaro/Ture 
  • Whakahaere Tahua Pūtea 101 
  • Whiwhi haumi 
  • Atamai Hangahanga (AI) 
  • Whai pōkaitahi toitūtanga 

Kua oti ia wāhanga te hoahoa kia whai kiko, kia pāhekoheko hoki, e āhei ai ngā pakihi Māori te urupare ki ngā uauatanga ā-ao tūturu me te whakapakari i te kaha i ngā wāhanga e whai take ana ki tō rātou whanaketanga.  

Ahakoa kei roto i te ingoa o te hōtaka te kupu "tupu", ehara i te mea e pā ana tēnei ki te pikinga pūtea anake. Ko te whakamārama a Cornell Tukiri “ehara i te mea ko te pikinga pūtea anake te tikanga o te kupu ‘tupu’, ko tētahi atu tikanga pea o te tupu ko te whakapiki ake i te nui o ngā mahi wātea, i te nui rānei o te pai o ngā hua mō te kōeke hapori. Ko tōna tikanga tonu pea ko te whakatinana i ō whāinga hei pakihi Māori iti, wawaenga rānei. 

He haumako te whakawhanaungatanga i te whakapapa me ngā kōrero a ngā rangatira o ngā pakihi Māori. Kei ia rangatira pakihi tōna ake kōrero mō tōna hiahia ki te whakamānawa i ōna tūpuna ake me Papatūānuku hoki. Waihoki, i tohu hoki ngā korero ki tō tātou whakahononga ngātahi, nā reira ehara pea te pakihi i te kupu tika mō tēnei hōtaka. Nā whai anō i whakatakotoria ai ko te kaupapa hei kupu whakakapi, ā, he hanga māramatanga tēnei ki te katoa. 

Ka tīmata ngā akoranga tairanga ki te mutunga o tēnei marama.  

Whāia ngā kōrero hou mai i Climate Connect Aotearoa

E āhei ai te whai wāhi, tūhono mai kia whakawhiwhia ki ngā karere, ki ngā kōrero, ki ngā huarahi wātea hoki e hou ana.